۵۰ مهندس و متخصص صنعت مس در کارگاه «هفتخوان» گرد هم آمدند؛ وقتی تابآوری سازمانی از دل اسطورههای ایرانی بیرون میآید.
چرا این کارگاه برای صنعت مس اهمیت داشت؟
صنایع معدنی و عملیاتی، به ویژه صنعت مس، با چالشهای منحصربهفردی روبهرو هستند: فشار تولید مداوم، نوسانات اقتصادی، دوری از خانواده، کار در مناطق عملیاتی و فرسودگی شغلی. در چنین فضایی، تابآوری سازمانی دیگر یک انتخاب نیست؛ یک ضرورت راهبردی است.
شرکت مس شهربابک که پیشتر تجربه موفقی از برگزاری کارگاه هفتخوان برای مدیران و سرپرستان خود داشت، این بار در روزهای ۲۸ و ۲۹ بهمنماه میزبان ۵۰ نفر از مهندسان و متخصصان این صنعت بود. جمعی از نخبگان فنی و تخصصی که هر روز در خط مقدم تولید و عملیات، با واقعیتهای سخت میدان روبهرو هستند.
از مهندسی فرآیند تا مهندسی معنا
تفاوت این دوره با دورههای رایج منابع انسانی در همین نکته بود: اینجا خبری از سخنرانیهای انگیزشی تکراری نبود. مهندسان و متخصصانی که به تحلیل دادهها، عارضهیابی فرآیندها و بهینهسازی سیستمها عادت دارند، این بار دعوت شده بودند تا «خود» را عارضهیابی کنند.
مهدی میرعظیمی، مشاور روایت و تسهیلگر کارگاه، با بهرهگیری از ظرفیت داستانهای نمادین شاهنامه و شعر فارسی، مفاهیم عمیق رفتاری را به زبانی ترجمه کرد که برای ذهن مهندسی نیز قابل جذب و استفاده باشد.
روز اول: از خودشناسی تا مهار حیوانات درون
روز نخست با استقبالی فراتر از انتظار آغاز شد. مهندسانی که عادت دارند پشت صفحهمانیتورها و نقشهها مسئلهها را حل کنند، این بار با «چهار دیوار» وجودی خود روبهرو شدند:
ـ دیوار طبیعت: محدودیتهایی که نمیتوان تغییر داد
ـ دیوار تاریخ: میراثی که بر دوش ماست
ـ دیوار اجتماع: ساختارها و قواعدی که درونشان کار میکنیم
ـ دیوار خود: جایی که شاید تنها نقطه آغاز تغییر است
اما نقطه اوج روز نخست، مواجهه با «سه حیوان خوفناک» بود:
ـ شیر: نماد قدرت بیاخلاق و زورگویی در سازمان
ـ گرگ: نماد حرص، جاهطلبی بیپایان و اعتیاد به موفقیت
ـ پلنگ: نماد وسوسههای ظریف، خشم و غرایز مهارنشده
نکته شگفتانگیز اینجا بود که مهندسان حاضر در کارگاه، با دقت و ظرافت این مفاهیم را با چالشهای روزمره خود در محیط کار تطبیق دادند. گفتگوهای شکلگرفته نشان میداد که این مفاهیم، با تمام انتزاعی بودنشان، ریشه در عمیقترین لایههای تجربه کاری آنان دارد.
روز دوم: هفتخوان؛ نقشه راهی برای عبور از بحران
روز دوم به روایت هفتخوان اختصاص داشت؛ اما این بار، هفتخوان رستم نه به عنوان افسانهای قهرمانی، که به مثابه «نقشه بقا در سازمان» تفسیر شد.
تا پایان روز، چهار خوان نخست با استقبال و مشارکت فعال متخصصان اجرا شد:
خوان اول: نبرد رخش با شیر (پیروزی بر ترس)
تمرین شجاعت در مواجهه با ترسهای پنهان شغلی؛ از ترس اشتباه تا ترس از قضاوت شدن. مهندسان حاضر، مصداقهای عینی این ترس را در تصمیمگیریهای فنی و عملیاتی خود پیدا کردند.
خوان دوم: تشنگی در بیابان (طلب معنا)
در شرایطی که آب و امید هر دو نایاب است، چه چیزی انسان را نگه میدارد؟ این بخش به یکی از چالشبرانگیزترین گفتگوهای کارگاه تبدیل شد: «برای چه دارم ادامه میدهم؟»
خوان سوم: نبرد با اژدها (حل مسئله)
تمایز میان «مشکل» و «مسئله» برای ذهن مهندسی، یک مکاشفه بود. این قاعده که «مشکل راه حل ندارد، اما مسئله راه حل دارد»، دریچهای تازه به روی آنان گشود.
خوان چهارم: جادوگر (فریب و افکار مخرب)
آشنایی با باورهای غلطی که مانند جادوگران شاهنامه، بیسر و صدا اما ویرانگر عمل میکنند: «هیچ چیز درست نمیشه»، «من به درد نمیخورم»، «همه علیه مناند».
ارزیابی دستآوردها: وقتی مهندسان از خودشان میگویند
در پایان هر روز، جلسات ارزیابی با مشارکت فعال شرکتکنندگان برگزار شد. بازخوردها نشان میداد:
ـ ۷۰٪ شرکتکنندگان برای نخستین بار بود که در کارگاهی با این سبک و سیاق شرکت میکردند
ـ ۸۵٪ مفاهیم مطرحشده را مستقیماً با چالشهای روزمره شغلی خود مرتبط دانستند
ـ بیش از ۴۰ مصداق عینی از ترسهای سازمانی، باورهای غلط و تعارضهای حلنشده در طول کارگاه شناسایی و ثبت شد
ـ فضای امن ایجادشده، زمینهساز اشتراک تجربیاتی شد که سالها در سکوت مانده بودند
ـ بسیاری از شرکتکنندگان برای نخستین بار به «دیوار خود» به عنوان نقطه آغاز تغییر نگاه کردند
چرا این کارگاه برای سازمانهای صنعتی حیاتی است؟
تجربه دو دوره برگزاری کارگاه هفتخوان در شرکت مس شهربابک نشان داد که:
ـ فرسودگی شغلی در صنایع عملیاتی، یک تهدید جدی و خاموش است
ـ تابآوری سازمانی با سخنرانیهای انگیزشی کوتاهمدت ایجاد نمیشود
ـ مهندسان و متخصصان فنی نیز نیازمند «مهندسی معنا» در کار خود هستند
ـ داستانهای بومی و کهنالگوهای ایرانی، ظرفیتهای کشفنشدهای برای آموزش منابع انسانی دارند
ـ مسئله سازمانها کمبود انگیزه نیست؛ امکان فرسودگی مزمن است.
آنچه باقی ماند...
با توجه به عمق مباحث و استقبال بینظیر متخصصان، سه خوان پایانی (اولاد، ارژنگ دیو و دیو سپید) برای برگزاری در ادامه کارگاه یا نشستی جداگانه برنامهریزی شد.
شرکت مس شهربابک با برگزاری دومین دوره این کارگاه، بار دیگر تعهد خود را به توانمندسازی نیروی انسانی و ایجاد سازمانی تابآور و معنابنیان نشان داد. تجربهای که ثابت کرد «رهایی، حذف سختی نیست؛ یاد گرفتن راه رفتن در دل آن است.»